Ana e panjohur e turizmit

16/05/2010 00:00 0 komente

Shqiperia vleresohet si nje vend me pasuri te shumta natyrore. Shume pak dihet se trashegimia natyrore do te mund nxiste nje zhvillim te qendrueshem te turizmit. Strategjite ne leter nuk mungojne, por fakti eshte se keto monumente rrezikojne te humbasin vlerat

Nga Elona Gusmari

Shpella e Zezë apo siç njihet ndryshe Shpella e Pëllumbasit është një nga vendet më të çmuara arkeologjike shqiptare, pasi në të janë zbuluar mbetje humane (paleoliti i vonë) dhe skeletet e ariut të shpellave që dëshmojnë për ekzistencë mbi 10,000 vjet më parë. Vetëm pak vite më parë (është vizituar për herë të parë në vitin 1995), kur ky monument natyror u arrit të bëhej i prekshëm nga vizitorët, arrinte të tërhiqte vëmendjen edhe të operatorëve turistikë që e vendosën në guida të veçanta. Përmirësimi i infrastrukturës (shtegut që të çon te hyrja) e ka bërë të arritshme këtë shpellë si një destinacion që po tërheq vizitorë, megjithëse pjesa më e madhe e tyre janë nxënës shkollash. Deri tani janë bërë përpjekje spontane për të vënë në shfrytëzim këtë burim natyror, i cili shikohet edhe si model i zhvillimit të turizmit të alternativës.
Po cila është arsyeja që ky monument, por edhe të tjerë si ky (në vendin tonë numërohen rreth 697 monumente natyrore), nuk arrijnë dot të thithin vizitorër Sipas ekspertëve, shumë prej këtyre monumenteve nuk njihen, shumë pak prej tyre janë pjesë e guidave që shoqërojnë turet, shumë pak janë të arritshme për shkak të mungesës së infrastrukturës. T’i bësh këto vende të vizitueshme, por edhe fitimprurëse nuk mjaftojnë vetëm strategjitë që rinovohen çdo vit, por kërkohen masa konkrete.
Specialistët janë të mendimit se ky lloj turizmi përbën një potencial të vazhdueshëm turistik.

Në mëshirë të donacioneve

Zonat e mbrojtura natyrore dhe turistike në vendin tonë janë konsideruar si pjesë tokësore dhe ujore të mbrojtura për shkak të shumëllojshmërisë biologjike të pasurive natyrore dhe kulturore që ofrojnë. Janë të mbrojtura nga shteti dhe ndahen në 6 kategori sipas rëndësisë: 4 zona rreptësisht të mbrojtura ku përfshihen Laguna e Karavastasë (Lushnjë), Lumi i Gashit (Tropojë), Rrajca (Librazhd) dhe Kardhiqi (Gjirokastër), 11 parqe kombëtare; 300 monumente natyrore; 26 zona të menaxhuara, 4 peizazhe të mbrojtura tokësore ose detare, si dhe 4 zona të mbrojtura resursesh. Zonat e mbrojtura zënë një sipërfaqe të përgjithshme 109,050 hektarë, 10.5% të fondit pyjor dhe 3.8% të sipërfaqes së përgjithshme të vendit. Fillimet e zonave të mbrojtura kanë nisur që në vitin 1940 me shpalljen ose krijimin e rezervatit të parë shtetëror të gjuetisë Kune-Vain-Tale në Lezhë dhe në Parkun Kombëtar të Malit të Tomorit në Berat.
Sipas Ministrisë së Mjedisit, e cila është përgjegjëse për mbrojtjen dhe zhvillimin e kësaj pasurie, është krijuar një album ku janë ilustruar të gjitha monumentet natyrore. Drejtori i Drejtorisë së Politikave të Mbrojtjes së Natyrës, Saimir Hoxha, shprehet se ky album ka karakter informues, ndërsa synon të ndihmojë në përkujdesjen dhe mbrojtjen e monumenteve të natyrës dhe të interesit të turistëve për këto pasuri natyrore me vlera të veçanta. Lista aktuale e Monumenteve të Natyrës pasqyron kriteret aktuale të cilësimit të kësaj kategorie të zonave të mbrojtura. “Kujdes i veçantë është bërë dhe po bëhet që në evidentimin dhe vlerësimin e objekteve natyrore, të hulumtohet lidhja e tyre me legjenda, rite fetare apo pagane, ngjarje historike, etj., ndaj specialistët e mjedisit po punojnë për përfshirjen në listën aktuale dhe të objekteve të tjerë, që meritojnë të kenë këtë status”, thotë z. Hoxha. Sipas tij, në bazë të ligjit, “monument natyre” cilësohet ai objekt i natyrës me vlera unikale të pakthyeshme shkencore, kulturore, historike, ekologjike, didaktike, fetare; habitat i një lloji të rrallë endemik relikt ose i kërcënuar për zhdukje dhe sipërfaqe deri në 50 hektarë. Monumentet e Natyrës përbëjnë vlera të trashëgimisë kombëtare, duke u radhitur në kategorinë e tretë të zonave të mbrojtura. Sipas ligjit, Monumentet e Natyrës, për vetë rëndësinë e tyre, gëzojnë mbrojtje të kategorisë së parë, në përputhje me të cilën nuk lejohet tjetërsimi i vlerave për çfarëdolloj qëllimi ekonomik, veprimtari që ndryshojnë karakterin e tyre, apo rrjedhën natyrore të evolucionit të tyre.
Sipas drejtorit të kësaj ministrie, në fund të vitit 2013, zonat e mbrojtura do të mbulojnë rreth 17% të territorit të vendit. Sipas tij do të spikasë krijimi i Parkut të Alpeve dhe i disa zonave të mbrojtura nënujore. Sipas të dhënave zyrtare, zonat e mbrojtura në vend zënë një sipërfaqe prej 12.6% të sipërfaqes totale të vendit, duke njohur dyfishim.
Aktualisht kjo ministri po punon për një projekt të përbashkët me Malin e Zi dhe Kosovën, për shpalljen park ndërkombëtar të zonës së Alpeve. Sipas drejtorit të Politikave të Mbrojtjes së Natyrës, Saimir Hoxha, ky projekt është në fazën e studimeve, për vlerësimin e gjendjes së biodiversitetit, atë social-ekonomike etj., dhe pritet të realizohet në 2010. Pjesa shqiptare në këtë park mendohet të jetë rreth 80-100,000 hektarë. Një pjesë e madhe e zonave të mbrojtura tashmë mbulohen nga projekte të UNDP-së, Bankës Botërore, Fondit Global për Mjedisin, apo dhe të bankave gjermane e donatorëve të ndryshëm. Përmendet projekti për Prespën, që menaxhohet me Maqedoninë dhe Greqinë, në shumën 7 milionë euro, ai i liqenit të Shkodrës, i menaxhuar me Malin e Zi, rreth 4.5 milionë dollarë, si dhe për rezervatin e menaxhuar Kune – Vain në Lezhë, me vlerë rreth 700,000 dollarë etj. Përpjekjet e para të shtetit shqiptar për mbrojtjen e pyjeve datojnë në vitin 1923. Në ligjin e parë të pyjeve të vitit 1923 ka elementë që përcaktojnë mbrojtje e trajtim të veçantë për lloje të caktuar drurësh, kafshësh e shpendësh të egër, për gjueti të kontrolluar etj.

Autentikja, tërheq

Operatorët turistikë pranojnë faktin se Shqipëria vizitohet nga turistët e huaj më së shumti për imazhin e krijuar si një vend ende “autentik”. Kjo ka bërë që agjencitë turistike të rrisin produktet për turizmin “brenda shtëpisë”. Drejtuesit e “Union Travel” flasin për kërkesën e lartë që ka pasur një nga destinacionet e veçanta në Shqipëri. Bëhet fjalë për Razmën. Kjo paketë ka një emër të veçantë, “Lulet e malit”, dhe është e vlefshme nga data 15 maj deri më datë 1 shtator. çmimi i paketës për tri ditë qëndrimi deri në katër veta është 95 euro për person, ndërsa për një grup më të madh, ky çmim llogaritet në 90 euro për person.
çdo gjë është parashikuar të jetë “made in Albania”. Kokteji i mirëseardhjes quhet “Bozhuret” (fruta pylli të shtrydhura, rum dhe lule mali), mëngjesi serviret në verandën “Hija e Maleve”. Gjatë këtij udhëtimi do të ndërmerrni një udhëtim të shkurtër në Razmën e Poshtme, por edhe në Fushën e Zezë. Veçanti është edhe pikniku “Lulet e malit”. Në pishinën e mbyllur “Mrizi i Zanave” do të mund të notoni dhe të bëni sauna.
Sipas operatorëve turistikë, Shqipëria nuk është një destinacion turistik i lehtë për t’u kuptuar nga tregjet ndërkombëtare. Vendi ofron potenciale për dhjetëra aktivitete të ndryshme turizmi në dhjetëra destinacione. Në formë individuale, të gjitha janë interesante, por pak prej tyre janë të veçanta apo që ngjallin admirim në vetvete për të tërhequr turistë ndërkombëtarë.
Kombinimi i saktë i aktiviteteve dhe destinacioneve brenda vendit ofron mundësitë më të mira për ndërtimin e një sektori të suksesshëm turizmi.
Sipas tyre, për një të huaj është virtualisht e pamundur të kuptojë dhe të çmojë plotësisht vendin pa një asistencë të rëndësishme. Përvojat që hapin zbulime të reja për vizitorët, janë ato që vlerësohen më shumë si produkte të turizmit në botë, për shkak të faktit se kë tërheqin dhe se si i shpenzojnë ata të paratë në vend. Për operatorët turistikë, zbulimi i Shqipërisë nëpërmjet atraksioneve natyrore e kulturore është me interes kryesisht për turistët ndërkombëtarë të arsimuar, relativisht të pasur. është pikërisht ky kontingjent që në shumicën e rasteve vjen të vizitojë Shqipërinë dhe kryesisht Jugun me anë të tureve me kroçierë (nga ishulli i Korfuzit). Ky segment demografik shpenzon dukshëm më shumë, për produktet e turizmit që përfshijnë eksperienca të reja si aventura, kultura, historia. Për më tepër, modelet e shpenzimeve të tyre janë tepër të favorshme për zhvillim, sepse ata preferojnë të ndërveprojnë direkt në komunitetet që vizitojnë (dyqane, restorante dhe biznese të tjera lokale) dhe tentojnë të blejnë shumë nga prodhimet dhe shërbimet që sigurohen në mënyrë lokale, në veçanti ekskursionet, udhëtimet e drejtuara për kulturën dhe natyrën, eksperiencat e aventurës dhe artizanati.
Vizitorët e këtij segmenti tentojnë të kombinojnë aktivitete të ndryshme gjatë vizitës së tyre dhe zakonisht i shohin aktivitetet e ndryshme natyrore e kulturore si pjesë e procesit të zbulimit të destinacionit. Periudhat tipike të pushimeve për këtë segment janë nga 8 në 14 ditë (kryesisht me ture që përfshijnë disa destinacione). Gjatë kësaj periudhe vizitorët preferojnë të vizitojnë destinacione të ndryshme, zakonisht në blloqe dy deri treditore për rreth një qendre lokale. Sipas operatorëve, gjeografia dhe kultura e Shqipërisë janë ideale për përshtatjen e kësaj metode.
“Zbulimi i Shqipërisë do të varet nga shpjegimet dhe interpretimet e detajuara që hapin kulturën dhe historinë dhe e bëjnë të kuptueshme nga të huajt. Vendi ka asete të forta për pozicionin e saj të marketingut qendror, qoftë për të qenë e bazuar gjeografikisht (Jugu ndaj Veriut ndaj bregdetit), qoftë e bazuar vetëm në tematikë (eko-turizmi, monumentet kulturore, etj.).
Produkti qendror (parësor) i turizmit duhet të jetë i përgjithshëm që i inkurajon vizitorët të zbulojnë faqet e kulturës dhe natyrës së Shqipërisë”, thotë drejtori i Ministrisë së Mjedisit.
Sipas tij, një nga përparësitë e dukshme të turizmit natyror e kulturor është se kërkesat për infrastrukturë të specializuar janë minimale.
Rajonet e Tiranës, Sarandës, Gjirokastrës, Beratit, Vlorës, Shkodrës, Korçës dhe Krujës janë gati me itinerare interesante. Në rajonin e Vlorës, projekti “Medwet” ka botuar një udhëzues të veçantë të detajuar për monumentet e kulturës e të natyrës, ndërsa organizata “Auleda” po punon me komunitetet lokale për bujtjen shtrat dhe mëngjes (bed and breakfast) të fokusuar në qendrat e vogla me natyrë dhe kulturë interesante. Me përpjekje shtesë minimale mund të hartohen një numër itineraresh për t’i ofruar në turet e udhëhequra turistike të kombinimeve të shumta.

Aty ku pranohet dështimi

Në strategjinë e turizmit 2007-2013 të Ministrisë së Turizmit, është përcaktuar se kërkohen investime në informimin e tregut për të përcaktuar me saktësi mundësitë dhe për të njehsuar produktet dhe shërbimet. “Shqipëria do të duhet të bëjë investime të rëndësishme për grumbullimin e të dhënave në vend dhe sistemet e menaxhimit për të monitoruar dhe analizuar vizitat turistike, shpenzimet, sjelljen, profilet e turistëve dhe karakteristika të tjera. Planifikimi i turizmit pa këto të dhëna është vërtet i pamundur dhe burimet e pakta do të humbasin”, thuhet në këtë strategji. Në të shkruhet se segmenti i turizmit të natyrës dhe kulturës varet shumë nga burimet njerëzore tepër të specializuara. Udhërrëfyes tepër cilësorë janë ndoshta faktori më kritik për sukses për turizmin shqiptar dhe do të duhet që të rekrutohen dhe të trajnohen në mënyrë agresive. Vendi do të ketë nevojë për menaxherë të kualifikuar për vendet natyrore e kulturore. Përveç kësaj është konstatuar një mungesë e personelit të kualifikuar për mikpritjen në të gjitha nivelet dhe në të gjitha rajonet. Aftësitë e kufizuara për gjuhët (në veçanti anglishtja) nëpër këto kategori dhe në mënyrë të veçantë në zonat provinciale gjithashtu është një sfidë.
“është provuar se një numër strategjish të turizmit alternativ nuk kanë qenë komplementare dhe potencialisht dëmprurëse për ndërtimin e turizmit me vlerë të lartë. Turizmi në shkallë të gjerë ‘diell dhe rërë’ i pranishëm në të gjitha paketat e përgjithshme në komplekset e izoluara turistike, do të sillte një dëm të madh në përpjekjet e vendit për të ndërtuar një sektor me vlerë të lartë, të bazuar në natyrë dhe kulturë. Turizmi masiv ‘diell dhe rërë’ është një segment tepër konkurrues, që tërheq kryesisht udhëtarë të orientuar nga ulja e çmimeve. Mbërritja e një numri të madh të këtij segmenti turistësh i bën shumë pak atraktive destinacionet për turistët ‘higher-end’. Një efekt i ngjashëm është vërejtur me mbërritjen e anijeve të mëdha turistike”, thuhet në këtë strategji.
Në të vlerësohet se ekosistemet (në veçanti pyjet dhe ligatinat) do të sigurojnë shërbime të vlerësueshme për ekonominë, por edhe për natyrën (mbajtjen e ujit dhe filtrimin, kontrollin e klimës (globale dhe lokale), mbajtjen e faunës dhe të biodiversitetit, bukuritë natyrore, hapësirat për çlodhje.
“Shqipëria duhet të vendosë një proces të përshpejtuar për krijimin e planeve të turizmit në një numër zonash natyrore të identifikuara si prioritare me rëndësi për turizmin (për shkak të atraksionit të tyre dhe afërsisë me qendrat turistike). Planet duhet të jenë konservativë ndaj mjedisit (të orientuar drejt mbrojtjes në mungesë të planeve të plota të mbarështimit), dhe të diskutohen zyrtarisht dhe në mënyrë jozyrtare me një grup të gjerë aktorësh për të arritur konsensusin ‘gjykimi më i mirë profesional’ mbi strategjinë e vizitorëve, kapacitetin mbajtës dhe nevojat për infrastrukturë. Këtu sugjerohen edhe studimet në terren, të cilat bëjnë përcaktimin më të saktë dhe të studiuar të mundësive që ofrojnë zona të ndryshme mbi zhvillimin e formave të reja të turizmit”, thuhet në këtë dokument.
Strategjia parashikon edhe ngulitjen e kulturës së “Parkut Kombëtar” mes shqiptarëve, duke filluar me Dajtin. Kjo përpjekje do të fokusohet në tri aspekte kryesore të Dajtit për të filluar edukimin e shqiptarëve mbi rëndësinë e “kënaqësisë dhe përkujdesjes për parqet”. çmilitarizimi, riinvestimi i taksës së hyrjes dhe programi për menaxhimin e mbeturinave duhet të jenë programe parësore.

Fjali e veçantë

Strategjia

Vendi nuk është i gatshëm për një marketing agresiv ndaj tregjeve të gjera ndërkombëtare, ai është absolutisht i gatshëm për të pritur dhjetëra turistë aventurash shtesë, turistë “pionierë”, të cilët do të donin të ishin fleksibël dhe “zemërbutë” në shkëmbim të të qenit ndërmjet të parëve për përvojën e një destinacioni të ri unik

Një model i veçantë zhvillimi
Disa ekspertë, pedagogë të Universitetit të Tiranës, kanë hedhur idenë e kthimit të Shpellës së Zezë në muze arkeologjik dhe panteologjik. Profesori i marketingut në Fakultetin Ekonomik, Ilia Kristo, dhe ai i gjeografisë, Perikli Qiriazi, kanë hartuar një studim lidhur me mundësitë e shfrytëzimit të monumenteve natyrore. Ata sjellin shembullin e shpellës së Kastelanës në Itali, e cila vizitohet çdo vit nga 500,000 turistë, duke sjellë rreth 8 milionë euro të ardhura. Por për rastin e monumenteve natyrore shqiptare është vështirë të arrihet një ndikim i tillë, pasi sipas ekspertëve, kjo mund të bëhet e mundur kur këto destinacione studiohen, promovohen, bëhen pjesë e strategjive të zhvillimit të qëndrueshëm, si edhe pjesë e tureve. Sipas këtij propozimi, muzeu do të jetë një ndër objektet më të vizituara, do të krijojë mundësi për një qëndrim më të gjatë në Tiranë, ndërsa e gjithë zona e Bërzhitës ku ndodhet kjo shpellë do të krijojë mundësi ekonomike. Buxheti i përafërt i këtij projekti llogaritet në 700,000 euro. Ekspertët thonë se është e njohur edhe në botë përvoja për studimin, kthimin në muze dhe trajtimi turistik i shpellave karstike.
Një tjetër model është edhe ai i Plazhit të Gjeneralit, në Durrës, i cili rrezikon të zhduket, për shkak të shfrytëzimit barbar. Pedagogët shprehen se është një vlerë e rrallë natyrore, pasi në të gjendet materniteti i breshkave të detit, që është i rrallë në shkallë mesdhetare.
Modeli i vendeve të zhvilluara (i ngjashëm është edhe ishulli i Zakinthos në Greqi), njeh shpalljen e zonave të tilla si “rreptësisht të mbrojtura”, menaxhimi shkencor, ekologjik dhe turistik ndalojnë ndërtimet turistike për turizmin intensiv blu. Në këto zona po aplikohet turizmi i spektakleve biologjike.

Një guidë e shkurtër e disa monumenteve të natyrës

Në promovimet zyrtare kundrejt të huajve, Shqipëria prezantohet, ndër të tjera, me disa prej burimeve të trashëgimisë natyrore.

Lugina e lumit të Gashit
Kjo zonë ndodhet në Rrethin e Tropojës dhe përfshin zonën e skajit më verilindor të Shqipërisë, në pikën më të lartë të kufirit midis Shqipërisë, Kosovës dhe Malit të Zi. Në njërin prej segmenteve të saj, lugina ngushtohet aq shumë, sa merr formën e një kanioni të ngushtë.
Një ndër atraksionet më të bukura të kësaj zone janë edhe prezenca e kompleksit të liqeneve akullnajore të Dobërdoll – Sylbicës, ku gjenden tetë liqene.

Biza
Pika malore e Bizës gjendet në Rrethin e Tiranës, në Komunën e Shën Gjergjit. Largësia nga kryeqyteti është 85 kilometra. Për të shkuar atje ndiqet itinerari Tiranë-Linzë-Qafë Priskë-Qafë Mollë-Bizë. Rrethohet nga shpate mali të thepisura sidomos nga krahu juglindor dhe veriperëndimor.
Fusha e Bizës përshkohet nga lumi me të njëjtin emër, i cili më pas zhduket brenda një shpelle.

Rrajca
Zona e mbrojtur e Rrajcës ndodhet në Rrethin e Librazhdit. Format glaciale ku gjendet Rrajca janë të vendosura në shpatin verior e lindor të malit të Shebenikut ku gjendet kompleksi i cirqeve akullnajore të Rrajcës. Në këtë cirk akullnajor janë katër liqene akullnajore, të cilët përbëjnë një atraksion natyror për t’u vizituar. Për të arritur në këto liqene duhet ndjekur rruga automobilistike e asfaltuar Përrenjas-Rrajcë dhe më pas, nga fshati Rrajcë për tek liqenet rruga bëhet në këmbë.

Lagunat e Kune-Vainit
Ky sistem lagunor dhe njëkohësisht zonë e mbrojtur gjendet në grykëderdhjen e lumit Drin. Këtu ka shumë shpendë ujorë dhe gjenden dy laguna, ajo e Cekës dhe e Merxhanit, 77 hektarë. Surpriza më e këndshme për turistin është ishulli ranor i Kunes. Mjafton të themi se në këtë sistem lagunor gjenden 70 lloje shpendësh, 22 reptilë nga 33 që ka Shqipëria dhe 6 lloje amfibësh nga 15 që ka Shqipëria dhe disa lloje gjitarësh. Aktivitetet kryesore që mund të zhvillohen janë observimi i shpendëve dhe ekoturizmi.

Kategorizimi i monumenteve

Monumentet e Natyrës ndahen në disa kategori në bazë të kritereve të veçanta natyrore të tyre, por dhe që lidhen me historinë, ngjarje të veçanta të saj. Kështu, Monumentet e Natyrës ndahen në gjeomonumente, ku përfshihen 291 prej tyre, apo 41.6%. Në këtë kategori përfshihen të gjithë objektet natyrore gjeologjike, si zhveshje apo fosile unikale, struktura dhe formacione të rralla gjeologjike, apo objektet gjeomorfologjike të krijuara nga era, erozioni etj. Në këtë kategori mund të përmenden Shkëmbi i Kavajës, kanioni i Sinecit në Sulovë (Gramsh), apo Guri i qytetit në Përmet etj. Në kategorinë hidromonumente numërohen rreth 98 monumente natyrore, apo 14% e fondit të tyre. Në këtë kategori përfshihen liqenet akullnajore dhe karstikë, burime të mëdha dhe interesante, ujëvara etj., ashtu sikurse Syri i Kaltër në Delvinë, burimi i Drilonit në Pogradec, Ujëvara e Sotirës në Gramsh apo Ujëvara e Rehovës në Kolonjë etj. Në kategorinë biomonumente numërohen rreth 308 monumente natyrore, apo 44.4%. Në këtë kategori përfshihen drurë, grupe drurësh me kurorë interesante, apo me moshë të hershme, habitate të përbëra nga shoqërime bimore të virgjëra ose të gjallesave të rralla etj. Këtu përfshihen monumente si Pisha Flamur në Parkun Kombëtar të Llogarasë, pylli i përzier i Maliqit, Rrapi i Gurës së Labinotit, Rrapi i Libohovës etj.

Rreth 1,000 është numri i shpellave të evidentuara në Shqipëri,
23% e vendit përbëhet nga formacione të tretshme

Shkruaj një koment

Ju duhet të logoheni për të komentuar.