Financa-konsulence:Vleresimi i rrezikut ne Europen Qendrore

11/05/2009 00:00 0 komente




Nga Les Nemethy & Daniel Blazic

Kohet e fundit fola me kreun e nje prej fondeve me te medha financiare qe eshte aktiv ne Europen Qendrore, i cili mendonte se Europa Qendrore ishte ne nje faze mohimi, duke mos e pranuar qe ne jemi ne mes te nje krize globale financiare, me shitesit qe ne pergjithesi ende kerkojne çmime te larta jo realiste per kompanite, aktivet dhe pasurine e paluajtshme (qe ofrojne ne keto momente norma kthimi te uleta). “Pse duhet te kenaqem me nje norme kthimi prej 9% ne tregun e pasurive te paluajtshme ne Europen Qendrore, kur mund te arrij nje norme prej 13% (pa perdorimin e huave) ne pasurite e paluajtshme ne Britanine e Madher Ose pse duhet te ble kompani me norma kthimi relativisht te uleta ne Europen Qendrore, kur mund te marr nje norme kthimi prej 18% (te garantuar nga qeveria!) ne nje projekt PPP (Partneritet Publik Privat) ne Europen Perendimorer Ne rast se ka marreveshje te mira ne Europen Perendimore, pse te bejme blerje ne Europen Qendrorer”

çeshtja e vleresimit te rrezikut te kapitalit per Europen Qendrore eshte nje çeshtje qe çdo investitor serioz ne rajon, se bashku me shitesit potenciale te aktiveve, duhet ta kene ne konsiderate. Ne jemi ne mes te nje krize financiare ku bota po vazhdon ende te kete shkalle te medha te renies se leves financiare (p.sh., Renien e volumit te financimit te borxhit). Normat e kredive per borxhin qeveritar mbeten te larta, veçanerisht per ato vende me deficite te medha fiskale dhe zhbalancime te medha te tregtise se jashtme. Pronaret e aktiveve, qofshin kompani apo pasuri te paluajtshme, shpesh zgjedhin “te mbajne,” se sa te shesin me çmime qe jane dukshem poshte çmimeve te nje apo dy viteve me pare.

Investimet e kapitalit ne Europen Qendrore kane pasur gjithmone nje rrezik shtese krahasuar me Ameriken e Veriut ose Europen perendimore. Kjo per shkak te faktoreve shtese si qeverite institucionale me te dobeta, llogari financiare me te ngurta, me pak transparence, me pak qeverisje te korporatave, rrezikun e monedhave etj.

Para se te merremi me çeshtjen e vleresimit te rrezikut te kapitalit ne Europen Qendrore, duhet te kuptohet se kriza financiare eshte nje fenomen global qe po ndikon me shume se nje rajon. Per shembull, Shtetet e Bashkuara te Amerikes jane gjithashtu nje vend me i rrezikshem per te investuar, ne krahasim me dy vjet me pare; si vendi me me pak rrezik ne Bote, vleresimet e rrezikut te vendeve te tjera behen shpesh duke marre SHBA-te si reference. Per shkak te diferencave ne ecurine ekonomike te vendeve ne rajon, vleresimi i rrezikut te perceptuar te kapitalit duhet te shihet ne menyre te ndare per çdo shtet, sesa te supozosh nje norme te vetme te njejte per rajonin. eshte mjaft e qarte, per shembull, se Hungaria, me problemet e veta te brendshme (madhesine e buxhetit, te deficitit te llogarise korente), do te kete nje rrezik me te madh ne krahasim me Sllovenine, qe ka deficite me te uleta dhe qe e ka reduktuar rrezikun e monedhes duke pershtatur euron.

Burimi: Damodaran Online

Grafiku i mesiperm presupozon se te ardhurat ne çdo vend do te gjeneroheshin ne dollare amerikane. Kur fluksi i te ardhurave gjenerohet ne monedhen vendase, vleresimi i rrezikut mund te jete i nevojshem dhe me i larte.

Te ben pershtypje se rreziku relativ i secilit nga shtetet e mesiperme, kundrejt SHBA-ve eshte rritur gjate dy viteve te fundit. Kjo eshte evidence e te ashtuquajtures humbje te efektit te cilesise. Numrat e mesiperm nuk mund te zbatohen verberisht per te gjithe kompanite, por duhet te merren parasysh çeshtje te veçanta te lidhura me kompanite: per shembull, nje kompani e Europes Qendrore qe fiton pjesen me te madhe te te ardhurave nga eksportet ne SHBA ose Europen Perendimore duhet te kete vleresim me te ulet rreziku ne krahasim me ato qe gjenerojne fitime ne menyre vendore.

Si perfundim, vleresimet e rrezikut per Europen Qendrore jane rritur ne menyre domethenese gjate dy viteve te fundit dhe mund te ulen perseri kur te kthehet besimi ne tregjet financiare globale. Kjo mund te perfaqesoje nje mundesi blerjeje te shkelqyer, teksa vleresimet e rrezikut tentojne te rriten gjate koheve te trazirave financiare.

Per t’iu pergjigjur investitorit financiar te kuotuar ne fillim te shkrimit, ai nuk duhet te krahasoje vleresimin e aktiveve me probleme ne Europen Perendimore me aktivet pa probleme ne Europen Qendrore. Megjithate, nese per shume aktive me probleme do te kapet rasti dhe do te blihen me çmime te leverdishme nga investitoret ne Europen Perendimore, kjo mund te largoje fondet nga Europa Qendrore, duke çuar ne rritjen e normave te kthimit dhe uljen e çmimeve. Nje treg kerkon gjithmone dy protagoniste: bleresit dhe shitesit.

 

* Les Nemethy eshte kreu i Euro-Phoenix Financial Advisors Ltd. (www.europhoenix.com), nje korporate financiare e perqendruar ne Shkrirje & Blerje. Ne baze te nje marreveshjeje me Monitor, autori do te publikoje dy here ne muaj shkrime konsultuese rreth çeshtjeve te financave te korporatave.


**Daniel Blazic eshte kreu i vleresimit te sherbimeve per Euro-Phoenix ne ish-Jugosllavi.

 

 

 

Shkruaj një koment

Ju duhet të logoheni për të komentuar.