Investimet – Zonat e lira ekonomike

22/11/2009 00:00 0 komente

Investimi i munguar me perfitim

Gati dy vjet nga miratimi i kuadrit ligjor per krijimin e rzonave te lira ekonomiker, interesi i investitoreve nuk eshte ne nivelet e parashikuara. Problemi kryesor mbetet ai i pronesise mbi token, i cili ka rstepurr te huajt, por edhe vendasit. Perfitimet ne keto zona jane kryesisht ne nivel te lehtesirave fiskale dhe doganore

Si nje forme lehtesimi fiskal, doganor apo edhe burokratik, per thithjen e investimeve vendase dhe te huaja, qeveria shqiptare ka nxitur krijimin e zonave te lira ekonomike.
eshte nje model qe synon te sjelle perfitime ekonomike dhe eshte huazuar nga rastet e suksesshme qe jane zbatuar ne vende si Cekia, Sllovenia apo edhe Bullgaria. Ne ndryshim nga keto vende, qe kane nje pervoje me shume se 10-vjecare, Shqiperia eshte ne hapat e pare.
Prej rreth nje viti, qeveria me vendime te posacme, ka shpallur zona ekonomike, por me statusin e rparkut industrialr (ligji shqiptar njeh termin zona ekonomike me status park industrial dhe zone e lire). Ndryshimi mes zonave ekonomike te lira dhe zonave me status park industrial lidhet drejtpersedrejti me perfitimet fiskale dhe doganore. Ne rastin e zonave te lira ekonomike, ligji i njeh te drejten zhvilluesit te perfitoje nga perjashtimet doganore dhe tatimit mbi fitimin, ndersa ne rastin e zonave ekonomike, me statusin e parkut industrial, nuk perfitohen keto lehtesi.
Me vendim te qeverise, zona ekonomike me status park industrial jane parcela me siperfaqe 61 hektare ne Koplik te Shkodres dhe nje parcele me siperfaqe 3.2 hektare ne Shengjin te Lezhes. Ato do te jene parqe industriale qe do te ofrojne per bizneset lehtesira infrastrukturore, qofte ne transport, qofte per sa i takon furnizimit me energji elektrike.
Sipas burimeve zyrtare te Ministrise se Ekonomise, Tregtise dhe Energjise, ne zonen e pare, ate te Koplikut, sipas vendimit te qeverise do te zhvillohen veprimtari prodhuese, industriale, agroperpunimi, tregtare dhe eksport-importi. Bizneset do te kene lehtesira per sa u takon veprimeve administrative. Perpos kesaj, qeveria duhet te siguroje ne keto zona furnizim 24 ore me energji elektrike. Burimet zyrtare nga Ministria e Ekonomise bejne te ditur se periudha e funksionimit te te dyja zonave do te jete 35 vjet, ndonese nuk dihet ende se kur do te fillojne se funksionuari ato.
Qeveria ka parashikuar qe te dyja keto zona te jepen me koncesion. Shoqerite, qe do te shpallen fituese, do te kene te drejten te zhvillojne zonen dhe do te perfitojne me vone nga ambientet qe do triu leshojne bizneseve. Keshtu per here te pare pas 15 vjetesh u artikulua termi rzone ekonomiker. Me ane te ketij modeli, qeveria synon te thithe nje mase te madhe investimesh, por duket se pervec planeve ne leter nuk ka asgje konkrete per miratimin e shpejte te ndonje zone te mirefillte ekonomike.
Sipas Ministrise se Ekonomise, arsyeja se perse u ndermor nje veprim i tille ligjor kishte te bente me faktin se ne Shqiperi, prej vitesh ka pasur ligj per zonat e lira, por ne te vertete kane munguar vete zonat e lira. Per ngritjen e zonave industriale jane bere disa verifikime, sikurse eshte zona e ish-Kenetes ne Durres, qe eshte kryesisht prone publike dhe afer portit.
Zhvillimi i zonave ekonomike te lira do tri jepet grupeve te investitoreve private, por shteti duhet te garantoje infrastrukturen baze si ujin, energjine, telekomunikacionin etj. Ne ligj jane parashikuar disa modele per lehtesirat qe mund te zbatohen sipas karakterit te zonave, qellimeve qe ato do te kene per biznese qe ofrojne sherbime dhe pajisje teknologjike, apo qe ofrojne punesim ne rritje, ne sistemin taksor etj.

Durresi dhe Shkodra, qytetet e para

Ministria e Ekonomise thote se deri tani eshte pergatitur terreni per ngritjen e disa zonave te lira ne vend, ndonese nje projekt i tille ka ekzistuar prej disa vitesh ne qytetin e Durresit, por qe asnjehere nuk u konkretizua. Sipas burimeve te kesaj ministrie, qytetet e Shkodres dhe Durresit do te jene te parat qe do te kene se shpejti zonat e lira ekonomike, te cilat madje mund te jene edhe parqe industriale. Sipas eksperteve, ne kushtet kur ka ende mungesa te infrastrukturave baze, sikurse jane energjia, infrastrukturat rrugore, telekomunikacionet etj., zonat e lira mund te kthehen ne roazer te dobishme per investime private, vendase, por dhe te huaja, sepse do te kene te garantuara kushtet baze per nje zhvillim te shpejte dhe pa pengesa te aktiviteteve prodhuese dhe sherbimeve brenda zonave ekonomike.
Krijimi i dy zonave te lira ne Shqiperi eshte realizuar ne kuader te projektit te financuar nga EC-UNDP rTrade Liberalization and Promotion Projectr, bejne te ditur burime te kesaj ministrie. Sipas rekomandimeve te paraqitura nga ekspertet e ketij projekti, zona e kenetes ne Durres, (jo zona e zene me ndertime) me siperfaqe 54 hektare ne distance te barabarte nga Porti i Durresit dhe Porto Romano, propozohet qe te kthehet ne nje zone te lire industriale, rgreen fieldr, pasi eshte hapesire boshe dhe pa infrastrukture rreth e rrotull.
Gjithashtu, kompleksi i ndertesave te fermentimit te duhanit ne Shkoder, me siperfaqe ndertimi rreth 30,000 metra katrore eshte propozuar te kthehet ne nje zone te lire industriale rbrown fieldr, pasi eshte e lidhur me infrastrukturen e nevojshme, por ka nevoje per rehabilitim te thelle. Grupi i eksperteve, i drejtuar nga drejtuesi i projektit, Andrew Thornburn, ka paraqitur opsionet e favorshme per zhvillimin e ketyre dy zonave.

Se shpejti, ligj i ri per sigurine e prones

Ajo cka i mban investitoret vendas apo te huaj larg investimeve ne zonat ekonomike eshte ceshtja e pronesise.
Asnje zhvillues nuk do te donte te investonte ne nje terren i cili paraqet probleme me token. Ministria e Ekonomise pranon problemet qe vijne nga paqartesia e titujve te pronesise, por shprehet se zonat e lira ekonomike jane te rimunizuarar nga kjo ceshtje, kryesisht per ato qe shtrihen ne toke shteterore. Sipas eksperteve te kesaj ministrie, ne vitet e fundit, jane vendosur garancite ligjore dhe rregullatore qe gjenden edhe ne vende te tjera. Se fundmi, kreu i kesaj ministrie, Dritan Prifti, ka deklaruar se shume shpejt do te miratohet nje ligj qe mbron biznesin nga konflikti me pronen. rJu siguroj qe per cdo investim te bere, qeveria do te jete garant i prones qe keni blere. Ky ligj do te siguroje rritjen e investimeve te huaja dhe sigurine politike afatgjate ne vendr, u shpreh pak dite me pare ministri Prifti. Sipas tij, ministria do te perqendrohet ne terheqjen e investimeve rgreen fieldr, duke nxitur skemat e bashkepunimit publikrprivat nepermjet zhvillimit te zonave ekonomike dhe parqeve industriale. Aktualisht qeveria ka shpallur krijimin e 6 parqeve industriale, ku me ngritjen e tyre, jo vetem do te ndikoje ne rritjen e vleres se investimeve te huaja direkte, por industrite e instaluara ne keto parqe do te nxisin rritjen e punesimit dhe prodhimit per eksport.

Avantazhet e zonave ekonomike

Ne vitin 2007 hyri ne fuqi ligji per parqet industriale, por edhe zonat e lira ekonomike, ku keto te fundit fituan identitetin e tyre si term juridik dhe ekonomik. Deri ne kete kohe nuk kishte asnje perkufizim ligjor. Me pas u miratua me vendim te qeverise edhe rregullorja perkatese. Kjo shenoi plotesimin perfundimtar te kuadrit rregullator. Ekspertet e Ministrise se Ekonomise shprehen se pertej nje kuadri te duhur ligjor, nevojitet shume me teper se kaq.
Gjate dy viteve, sipas eksperteve, eshte arritur te hartohen kontrata ku jo vetem pronesia, por te gjitha problematikat marrin pergjigjen e duhur juridike dhe kontraktuale. Shqiperia, per hartimin e ketij ligji, eshte asistuar nga organizma nderkombetare, si GTZ-ja, PNUD-i dhe delegacioni i Komisionit Europian, me financimin e te cileve u mundesua hartimi i kontrates se pare koncesionare dhe dokumentet e tjera per projektin e parkut industrial te Spitalles.
Ekspertet thone se eshte arritur te identifikohen te gjitha projektet infrastrukturore ne mbeshtetje te parqeve, kusht i domosdoshem per fizibilitetin ekonomik te projekteve te tilla.
Po si perkthehen keto kontrata koncesionare per ekonomine shqiptarer
Ekspertet thone se perfitimet do te jene ne disa fusha si hapja e vendeve te reja te punes, terheqja e investimeve te huaja, transferimi i njohurive dhe teknologjive te perparuara, zhvillimi i industrive me fokus eksportin, permiresimi i bilancit tregtar te vendit, rritja e nivelit te prodhimit industrial te vendit, mundesimin e zhvillimit te industrise agroperpunuese e si rrjedhoje dhe kerkeses per produkte bujqesore te vendit. Sipas Ministrise se Ekonomise, projektet e parqeve industriale, ai i Shkodres dhe i Vlores, ne vlere investimesh llogariten ne 57 milione euro, nga te cilat 35.5 milione euro jane investime te huaja dhe 21 milione euro jane vendase. Parashikohet te hapen 37, 000 vende te reja pune.
Me konkretisht, ne parkun industrial te Koplikut me siperfaqe 61 hektare, investimi nga shoqeria fituese rZona Industriale dhe Tregtare Koplikr do te jete ne shumen 18.5 milione euro dhe do te krijohen vende pune per rreth 16, 374 persona. Ne parkun industrial eshte parashikuar te ushtrohet aktivitet ne fushen e prodhimit agroindustrial,
agromekanik, mekanika e lehte, industria tekstile, veshmbathjet, ofrimi i sherbimeve publike kryesisht banka, shoqeri sigurimesh, agjenci doganore, formim profesional.
Ne parkun industrial te Vlores me siperfaqe 125 hektare, investimi nga shoqeria fituese rIDEA Vlorar sh.a. do te jete ne shumen 21 milione euro dhe do te krijohen vende pune per rreth 18,586 persona.
Ne kete park industrial eshte parashikuar te ushtrohet aktivitet ne fusha si industria e lehte dhe industria ushqimore.
Ne parkun industrial te Shengjinit, me siperfaqe 3.2 hektare, investimi nga shoqeria fituese rATX International Tiranar sh.p.k do te jete 17 milione euro dhe do te krijohen vende pune per rreth 3,000 persona. eshte parashikuar te ushtrohet aktivitet ne fusha si industria e lehte dhe ajo ushqimore.
Sipas ministrise jane alokuar fonde buxhetore per vitin 2009, per projektet e ndertimit te infrastruktures se nevojshme per funksionimin e parkut industrial, si rrjeti rrugor, i kanalizimeve, ai i furnizimit me energji elektrike, i telefonise, si dhe ka filluar procesi per perzgjedhjen e zhvilluesve te zonave ekonomike.

BOX

Zonat Ekonomike

1. Zona ekonomike me statusin rParku Industrialr ne Koplik, Shkoder eshte shpallur me VKM nr. 12, date 4.01.2008 pas kerkeses ne formen e rpropozimit te pakerkuarr nga Shoqeria Zona Industriale dhe Tregtare Koplik sh.p.k.
Zona shtrihet ne nje siperfaqe prej 61 hektaresh, pronesi shteterore, pjese e zonave kadastrale nr. 2220 dhe nr. 2221. Aktivitetet qe do te ushtrohen jane prodhuese, industriale, agroperpunimi, tregtare, eksport-importi dhe ndihmese.

2. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr ne Shengjin, Lezhe eshte shpallur me VKM nr. 11, date 4.01.2008 pas kerkeses ne formen e rpropozimit te pakerkuarr te ardhur kompania rATX-International Tiranar sh.p.k. Tirane.
Zona shtrihet ne nje siperfaqe prej 3.2 hektaresh, pronesi shteterore, ne zonen kadastrale nr. 14/29. Aktivitetet qe do te ushtrohen jane prodhuese, industriale, agroperpunimi, tregtar, eksport-importi dhe ndihmese.

3. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr ne Spitalle, Durres, eshte shpallur me VKM nr. 391, date 21.02.2008 si propozim i kerkuar nga METE.
Siperfaqja e parkut industrial eshte 850 hektare, pronesi shteterore dhe private, pjese e zones kadastrale nr. 8517 ne Spitalle, Durres. Aktivitetet qe do te ushtrohen jane prodhuese, industriale, agroperpunuese, tregtare, sherbimi.

4. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr ne Vlore eshte shpallur me VKM nr. 774, date 04.06.2008, pas kerkeses ne formen e rpropozimit te pakerkuarr nga shoqeria rIdea Vlorar sh.a Vlore.
Zona shtrihet ne nje siperfaqe prej 125 hektaresh, pronesi shteterore, pjese e zonave kadastrale nr. 8604 dhe 8605, Vlore. Aktivitetet qe do te ushtrohen jane prodhuese, industriale, tregtare, import-eksporti, sherbime.
eshte miratuar kontrata e formes rBOTr.

5. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr, ne Elbasan eshte propozim i kerkuar nga METE. Me VKM nr. 776, date 04.06.2008.
Zona shtrihet ne nje siperfaqe prej 254.7 hektaresh, pjese e zones kadastrale nr. 3965, ne rajonin e ish-metalurgjise. Aktiviteti qe do te zhvillohet do te jete i karakterit industrial, sherbimi, tregtar, import-eksport.
Aktualisht jane ne proces procedurat e tenderimit te sherbimit te konsulences per vleresimin strategjik te ndikimit mjedisor dhe studimit te parafizibilitetit ekonomik dhe financiar.

6. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr ne Shkoder eshte shpallur me VKM nr. 775, dt. 04.06.2008, pas kerkeses ne formen e rpropozimit te pakerkuarr, te ardhur ne METE nga Bashkia Shkoder. Projekti synon rivitalizimin e ish-zones industriale.
Zona shtrihet ne ish-qendren industriale, ne nje siperfaqe prej 137 hektaresh, pjese e zonave kadastrale nr. 8592 dhe nr. 8593 ne Shkoder. Aktivitetet qe do te zhvillohen jane prodhuese, industriale, ushqimore, sherbim, tregtar, import-eksport.

7. Zona ekonomike me statusin rPark Industrialr ne Lezhe, eshte identifikuar nga METE ne bashkepunim me Bashkine e Lezhes. Zona shtrihet ne nje siperfaqe prej 54.3 hektaresh, pjese e zones kadastrale nr. 2660, pronesi shteterore dhe private. Aktivitetet qe do te ushtrohen jane prodhuese, industriale, agroperpunuese, tregtare, import-eksport dhe sherbime.

BOX

Zonat e lira

rZone e lirer eshte nje siperfaqe e percaktuar, e rrethuar dhe e mbrojtur trojesh, ndertesash dhe pasurish te tjera te paluajtshme te veprimtarive prodhuese, te tregtimit dhe te sherbimeve qe konsiderohen pjese e territorit doganor te Republikes se Shqiperise,
por qe eshte i ndare nga ky territor ne aspektin e politikave tatimore e tregtare, te
detyrimeve te import-eksportit dhe rregullohet sipas nje ligji te vecante. Lehtesirat fiskale bejne qe ne keto zona te kete nje aktivitet te ngjeshur ekonomik, qe per rrjedhoje sjell me shume punesim dhe zhvillim ne rajonin ku ndodhet zona e lire.

Tenderi per zhvilluesin

Nisma private per te ndertuar nje aktivitet ekonomik ne zonat e lira ekonomike eshte e lire. Ne garen per statusin e zhvilluesit ne zonen ekonomike mund te marre pjese cdo person juridik, shqiptar ose i huaj, qe zhvillohet ne Ministrine e Ekonomise. Gjithe
personat juridike, shqiptare ose te huaj, te cilet deshirojne te aplikojne per licence zhvilluesi, duhet te paraqesin nje grup dokumentesh, te cilat percaktohen
ne udhezuesin e hartuar nga Ministria e Ekonomise. Nder to jane: akti i themelimit te shoqerise, vendimi per regjistrimin si person juridik, statuti i shoqerise,
NIPT-i, kopja e licences se aktivitetit, bilancet e tri viteve te fundit te vertetuara nga
eksperti kontabel kur shoqeria ka pasur aktivitet ekonomik, profili tekniko-ekonomik i saj, dokumentet e pronesise ose aktmarreveshja per truallin apo pasurine e paluajtshme te zones ekonomike, biznes-plani i aktivitetit te shoqerise si kandidat zhvillues, projekti i plote ndertimor per infrastrukturen e brendshme dhe menyra e lidhjes
se saj me infrastrukturen e jashtme, burimet e financimit te projektit, vertetimi se shoqeria nuk eshte ne procedura likuidimi, per drejtuesit kryesore dhe
deshmite e penalitetit etj.

Modele te suksesshme

Cekia eshte nje prej vendeve me te suksesshme te Europes Lindore ne terheqjen e investimeve te huaja. Ky shtet aplikon disa lehtesime dhe stimulime tatimore per investitoret e huaj.
Per investimet me te medha se 10 milione dollare ndermarrjet lirohen nga pagesa e tatimit ne afat prej dhjete vjetesh.
Ne Ceki ka 13 zona te lira tregtare dhe industriale. Ndermarrje nga cilido vend mund te marrin me qira ose te ndertojne depo, ne te cilen mund te importojne mallra dhe pastaj ta eksportojne ne vende te tjera, pa paguar dogane per kete. Detyrim per pagesen e doganes kane vetem per mallrat, te cilat shiten ne tregun e brendshem. Sllovenia po ashtu siguron stimulime te shumta, si per investitoret e huaj, ashtu edhe per ata te brendshem. Ne Slloveni ka dy zona te lira ekonomike (Maribor dhe Koper), ne te cilat shkalla e fitimit korporativ arrin 10%. Importi i pajisjeve, makinave, materialeve, lendeve te para dhe sherbimeve te nevojshme per prodhimtarine e dedikuar per eksport eshte perjashtuar nga taksat.

Shkruaj një koment

Ju duhet të logoheni për të komentuar.