Vezhgim-tregu ushqimor: Biznesi i rcuditshemr

17/05/2009 00:00 0 komente

Paradoksi: Per shkak te uljes se kostos se prodhimit por dhe kerkeses ne renie, çmimet e produkteve ushqimore ne tregjet e huaja po bien. Por, ne tregun shqiptar, çmimet rriten pavaresisht kerkeses jo te larte

Nga Albana MUçAJ

Zgjedhja e konsumatorit shqiptar per te shpenzuar me pak edhe per prodhimet ushqimore nuk ka ndikuar ne renien e çmimeve ne treg. Krejtesisht ndryshe nga tregjet fqinje, nje pjese e mire e prodhimeve agroushqimore vazhdojne te pesojne rritje. Nga nje veshtim ne pikat kryesore tregtare te Tiranes, rezulton se po vazhdojne te rriten çmimet e orizit, vajit te ullirit, mishit, djathrave dhe sallamrave. Ndersa importuesit nxitojne te shpjegojne rritjen e çmimit me çmimet me te larta te importit, renia e çmimeve te disa produkteve baze te konsumit ne tregjet nderkombetare eshte reflektuar shume pak ne tregun tone.
Nje sere arsyesh japin importuesit dhe aktoret me te medhenj ne tregun e brendshem per rritjen e pjesshme te çmimeve dhe mungesen e reflektimit te renies. Per vajin vegjetal dhe ate te ullirit, sipas importuesve, jane realizuar blerje ne nje periudhe kur çmimi ishte me i larte se aktualisht ne tregun nderkombetar. çmimi i orizit ka filluar te paraqese nje prirje ne rritje keto tre muajt e fundit. Rritje e çmimi te orizit verehet edhe ne tregun vendas, pavaresisht se njera prej kompanive me te medha importuese nuk duket te kete zhdoganuar furnizime te reja. Ne rritjen e kostos se importit, çka faturohet teresisht te bleresit rezulton te ndikoje edhe zhvleresimi i lekut ndaj dollarit dhe euros. Zhvleresimi i lekut ndaj valutes se huaj rezulton te kete ulur ne masen 7% fuqine impotuese te tregtareve (me te njejten sasi lekesh ata blejne 7% me pak se nje vit me pare).
Por siç shpjegojne edhe eksperte te tregtise, arsyeja kryesore e çmimeve qe nuk ulen eshte te prirja e tregtareve shqiptare per te mbajtur nje norme te larte fitimi. Te mesuar me nje kerkese ne rritje gjate ketyre viteve, importuesit nuk kane reaguar me ulje çmimi ndaj tkurrjes se kerkeses ne treg. Reagimi kryesor, sipas eksperteve te tregtise, eshte kufizimi i importeve te prodhimeve ushqimore. Vete importuesit pranojne se kane blere me pak mallra jashte gjate tre muajve te pare te ketij viti krahasuar me te njejten periudhe te vitit te kaluar. Nje importues i ushqimeve te paketuara tregon se ka importuar rreth 10% me pak ne sasi produkte krahasuar me nje vit me pare.
Ndaj, siç shpjegojne nje pjese e eksperteve te tregtise, per shkak te efekteve te krizes, konsumatoret shqiptare mund te kene me pak mallra ne treg por jo mallra me te lira.

Dogana, çmimet e references kane tendence renie

Ne treg, si arsye nga tregtaret per rritjen e çmimeve eshte edhe rritja e çmimit te references per produktet ushqimore. Genti Hysa, menaxher i pergjithshem i shitjes prane një kompanie importuese, thotë se kohët e fundit ka patur një rritje të çmimit të referencës për disa produkte nga dogana shqiptare. Kjo, sipas tij, pengon mundësinë e uljes së çmimit edhe kur arrijmë të blejmë më lirë jashtë, pasi taksohemi më shumë se çmimi real i blerjes. Tregtarë të tjerë, si importuesit e orizit nuk duket ta kenë vënë re luhatjen e çmimit të referencës. Sipas Fredi Aleksit, menaxher i përgjithshëm i shitjeve pranë kompanisë “Oert” sh.p.k., këto kohët e fundit nuk kanë mbërritur furnizime të reja. Madje, ai shton se orizi po u shitet 3-4 lekë më pak tregtarëve të mëdhenj.
Sipas të dhënave nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave (DPD), megjithë luhatjet, çmimet e referencës për produktet ushqimore e bujqësore paraqiten në rënie. Sipas nëndrejtorit të Përgjithshëm të Doganave, Rifat Gjoni, çmimet e referencave janë reflektim i çmimit të produkteve në bursat ndërkombëtare. Për produktet ushqimore, sipas tij, çmimi i referencave rishikohet çdo muaj. Në rastet kur çmimi në bursë ndryshon më shumë se 10%, ndryshimi i çmimit të referencës bëhet çdo ditë.
Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Doganave, përveç çmimit të pak produkteve ushqimore bazë si orizi dhe vaji i ullirit, çmimet e prodhimeve të tjera ushqimore paraqiten në rënie.

çmimet e referencës që zbatohen aktualisht për disa prej produkteve kryesore ushqimore

Makarona të thjeshta (nga tregjet e BE-së) 600-650 euro/ton.
Makarona të thjeshta  (nga tregjet e tjera)     490-500 euro/ton
Oriz                             (nga tregjet e BE-së)  995-1025 euro/ton
Sheqer (Brazil)                                                368-370 usd/ton
Vaj kikirik  i përpunuar, i filtruar               1460-1470 usd/ton
Vaj ulliri i përpunuar                                 2010 -2250 euro/ton
Gruri                                                             149-151 euro/ton
Miell (gruri)                                                  186-189 euro/ton
Burimi: DPD

Prodhimet bujqësore nuk pasqyrojnë rënien

Sipas të dhënave nga Drejtoria e Përgjithshe e Doganave, rënia e çmimeve të produkteve bujqësore në tregjet e huaja është reflektuar në uljen e çmimit të referencës, mbi bazën e të cilës taksohen. Kështu, në fund të muajit të kaluar, krahasuar me dy muaj më parë çmimi i patates në doganë ra me 40%. çmimi i mollës pësoi një rënie prej 35% këto dy muaj, ndërsa i qepës së thatë deri në 50%. Por kjo normë uljeje nuk rezulton në tregun me pakicë. Krahasuar me dy muaj më parë çmimi i qepës në treg ka rënë rreth 10%, ndërsa ai i mollës 20-30% (në varësi të llojit). Një prej tregtarëve të shumicës në kryeqytet, njëkohësisht importues, tregon se krahas uljes së çmimit të importit pati një rritje të vlerës së euros (me të cilën ai i blen prodhimet) ndaj nuk e ka të mundur të aplikojë ulje çmimi. Megjithatë, shumë tregtarë vazhdojnë t’i prezantojnë produktet bujqësore në treg si të vendit për të tërhequr më shumë vëmendjen e konsumatorit.
Gati dy muaj më parë, çmimet e disa produkteve bujqësore si speci dhe sallata jeshile pësuan rritjen më të lartë në treg për shkak të ofertës së pakët. Gjatë muajit prill, mungonte tërësisht prodhimi vendas i specit, ndërsa tregtarët kufizuan importet për të ulur rrezikun e humbjeve nga një produkt që mund të mos shitej. çmimi i specit të verdhë në tregun e pakicës në fillim të muajit prill arriti në 400 lekë/kg, ndërsa sallata jeshile kushtonte 250 lekë/kg ose sa çmimi mesatar i një litër vaj ulliri kur del nga punishtet italiane.

çmimet e referencës për disa produkte bujqësore

             Ishte me 24.02.09                Bëhet më 29.04.09
Patate   BE     0.55 euro/kg            0.32-0.33 euro/kg
        Jo BE     0.50 euro/kg            0.28-0.29 euro/kg

Mollë  BE   0.85  euro/kg             0.55-0.56 euro/kg
        Jo BE   0.80  euro/kg             0.55-0.56 euro/kg

Qepë e thatë BE 0.55 euro/kg      0.27-0.28 euro/kg
                  Jo BE  0.50 euro/kg      0.24-0.25 euro/kg
Burimi: DPD

Gruri reflekton uljen më të vogël në çmim

Krahasuar me një vit më parë çmimi i bukës standard në treg ka rënë me 25%. Nga 80 lekë për bukë (një bukë-800 gramë), në maj të vitit të kaluar, çmimi i një buke aktualisht në treg është 60 lekë. Një rënie të lehtë të çmimit pësuan edhe mielli i paketuar në pako 1 kilogramshe. Një pako miell, cilësi më e lartë se ajo që përdoret për prodhimin e bukës, aktualisht kushton në supermarkete mes 65-75 lekëve. Një vit më parë çmimi ishte deri 90 lekë, ose 20% më shumë.
Megjithatë, reflektimi i pjesshëm i uljes së çmimit krahasuar me çmimin e grurit në tregjet nga ku importojnë është tipike. Një vit më parë, importuesit më të mëdhenj të grurit tregonin se çmimi i importit ishte mesatarisht 550 euro/ton. Sipas të dhënave nga Drejtoria e Përgjithshme e Doganave, aktualisht çmimi i referencës për grurin është mesatarisht 150 euro/ton, ose rreth 3.5 herë më pak se një vit më parë. Importuesit e pranojnë se gruri po u kushton gjithnjë e më pak prej një viti, por sipas tyre, po veprohet akoma me kontratat e blerjes së vitit të kaluar dhe çmimet me të cilat kanë kryer transaksionet janë më të larta se çmimi aktual i grurit në tregjet prodhuese.

Vaji i ullirit, rritet çmimi. Importuesit: reflektim i vonuar

Disa prej llojeve të vajrave të ullirit të furnizuara nga importi kanë pësuar një rritje të lehtë të çmimit gjatë këtyre javëve të fundit. Nga një vëzhgim në disa prej supermarketeve kryesore në Tiranë rezulton se çmimi i vajit të ullirit (cilësi mesatare) ka arritur në 500 lekë/litër, duke u rritur me më shumë se 8% krahasuar me vetëm dy javë më parë. Importuesit e produkteve ushqimore e shpjegojnë këtë rritje të çmimit me luhatjet në tregjet nga ku importojnë.
Ardian Picari, menaxher i shitjes së një prej kompanive tregtare të prodhimeve ushqimore, tregon se, “çmimi varet nga ofertat që kapen në tregjet nga ku importojmë”. Sipas tij, rritja aktuale e çmimit është pasqyrim i furnizimeve të bëra në fillim të këtij muaji. Aktualisht në tregjet fqinje po bie çmimi i vajit të ullirit. Në bazë të të dhënave të prodhuesve të vajit në Itali, Greqi dhe Spanjë, çmimi i vajit nga fabrika nuk ka pësuar rritje. Sipas të dhënave të Institutit të Shërbimeve për Tregun e Produkteve Agroushqimore në Itali (ISMEA), çmimi i vajit në tregun italian (treg nga ku importojmë gati gjysmën e vajit të ullirit) edhe gjatë këtij muaji paraqitet në nivele të ulëta. çmimi mesatar i daljes nga fabrika të vajit të ullirit ekstra i virgjër, sipas këtij instituti rezulton 2.25 euro/kg. Instituti vë në dukje se edhe tregu grek i vajit të ullirit nuk po përjeton ditë të mira për prodhuesit. çmime në rënie të lehtë këto kohët e fundit, rezulojnë të kenë filluar të bien edhe për vajin e ullirit të prodhuar në Greqi dhe Spanjë, për shkak të rënies së kërkesës. Në fillim të këtij muaji çmimi i vajit të ullirit ishte rritur gati 15% krahasuar me dy muaj më parë. Ndaj, çmimi aktual i referencës së vajit të ullirit të përpunuar është 2010 -2250 euro/ton, duke reflektuar këtë rritje.
Në Shqipëri, vaji i ullirit ka filluar të bëhet pjesë e shportës së konsumatorëve vetëm këto vitet e fundit. Por, ndryshe nga fqinjët duket se ne do të na duhet të shpenzojmë më shumë për këtë produkt të shëndetshëm. Gjatë muajit të kaluar ai paraqiti një tendencë në rënie, sipas të dhënave të MBUMK-së. Edhe prodhimi vendas nuk i vjen në ndihmë tregut shqiptar. Për shkak të sasisë së vogël dhe kostos së lartë të prodhimit, vaji i ullirit shqiptar paraqitet rreth 20% më i shtrentë se ai i importit.
 

Shkruaj një koment

Ju duhet të logoheni për të komentuar.